Preguntas Frecuentes

Discapacidades que aparecen ao medrar

Hai discapacidades
que aparecen mentres medras.
É dicir, antes dos 22 anos.

Exemplos de discapacidades
1. Discapacidade intelectual

É cando unha persoa ten dificultades para:

Aprender cousas novas.

Comprender o que pasa ao seu redor.

Comunicarse ben con outras persoas.

2. Trastorno do espectro do autismo (TEA)

As persoas con TEA poden ter:

Dificultades para relacionarse con outras persoas.

Problemas para comunicarse.

Comportamentos repetitivos ou moi específicos.

Intereses ou rutinas moi marcadas.

3. Parálise cerebral

É unha discapacidade que afecta:

Á forma de moverse.

Á postura do corpo.

Tamén pode ir acompañada de:

Discapacidade intelectual.

Problemas sensoriais (por exemplo, coa vista ou o oído).

Que teñen en común estas situacións?

Todas estas persoas poden necesitar:

Apoios parecidos
aos que reciben as persoas con discapacidade intelectual.

Por iso, moitas entidades que traballan
con persoas con discapacidade intelectual
tamén apoian a persoas con TEA ou parálise cerebral.

Que dificultades poden ter?

As persoas con discapacidade
poden ter dificultades para:

Comunicarse.

Moverse.

Aprender cousas novas.

Coidarse soas.

Vivir de forma independente.

Lembra

Cada persoa é diferente.

Unhas teñen unhas dificultades
e outras teñen outras.

Que é o certificado de discapacidade?

O certificado de discapacidade
é un documento oficial
que recoñece legalmente
que unha persoa ten unha discapacidade.

Que indica este certificado?

Di que grao de discapacidade ten a persoa.

Ese grao exprésase cun porcentaxe.

A discapacidade recoñécese a partir do 33%.

Como se valora?

A administración usa un baremo estatal
e ten en conta:

As limitacións funcionais da persoa.

A súa contorna familiar, laboral, educativa e cultural.

Todo isto inflúe
na inclusión social da persoa.

Que é a tarxeta de discapacidade?

Substitúe o certificado en papel.

É máis cómoda e fácil de usar.

Serve para facer trámites
e para demostrar que a persoa
ten unha discapacidade recoñecida.

Só se necesita o certificado en papel
cando o pide unha administración pública.

Como se chamaba antes?

Antes chamábase certificado de minusvalía.

Para que serve este certificado?

As persoas con discapacidade recoñecida
teñen dereito a:

Axudas para atopar emprego.

Adaptación do posto de traballo.

Cambios nas probas de oposición.

Xubilación anticipada.

Acceso a vivenda protexida.

Axudas económicas individuais
(para tratamentos, produtos de apoio, accesibilidade…).

Tratamentos rehabilitadores.

Axudas na educación.

Pensión non contributiva por invalidez.

Prestacións económicas e sociais,
como asistencia sanitaria ou axudas para transporte.

Axudas familiares
(por exemplo, se tes un fillo ou filla con discapacidade).

Máis tempo de baixa por maternidade
se o bebé ou menor ten discapacidade.

Acceso a centros especializados.

Beneficios fiscais,
como axuda para desprazarse,
para conseguir vivenda adaptada, etc.

Son o mesmo o certificado de discapacidade e o recoñecemento da dependencia?

Non,
non son o mesmo.

Que é o certificado de discapacidade?

É un documento oficial
que indica o grao de discapacidade
que ten unha persoa.

A discapacidade recoñécese
a partir do grao 33%.

Que é o recoñecemento da dependencia?

É un documento oficial
que indica que unha persoa necesita apoios
porque:

Ten unha enfermidade.

Ten unha idade avanzada.

Ten unha discapacidade.

A persoa debe ser valorada
pola administración pública correspondente
para acceder a estes apoios.

Cousas importantes que debes saber

Podes ter discapacidade
pero non ser unha persoa dependente.

Non é obrigatorio ter o certificado de discapacidade
para pedir o recoñecemento da dependencia,
pero si é recomendable.

O certificado de discapacidade
non dá acceso aos servizos
e axudas da Lei de Dependencia.

Cada un ten os seus propios apoios
e prestacións diferentes.

Quen pode pedir a revisión do grao de discapacidade?

Pode pedila:

A propia persoa interesada.

Ou a súa representante legal.

Ou unha persoa que a coida,
aínda que non sexa representante legal.

Hai que presentar os papeis necesarios
no centro de Servizos Sociais
que estea autorizado para facer estas xestións.

Onde podo pedir información?

Podes pedir información:

Nos Servizos Sociais do teu concello.

Nos Servizos Sociais da túa comunidade autónoma.

No hospital.

Ou tamén nos centros base.

Alí explicaranche que pasos seguir
e que documentación necesitas.

A persoa interesada ou o seu representante legal
pode solicitalo presentando a documentación necesaria
na sede electrónica da Xunta de Galicia
ou presencialmente en calquera dos lugares e rexistros establecidos na normativa reguladora.

Para a tramitación deste procedemento
as adminitracións comproban automáticamente
os datos incluídos nos documentos en poder da Administración:

- DNI/NIE da persoa solicitante.

- DNI/NIE da persoa representante.

- Certificado de residencia da persoa solicitante.

- Certificado da renda da persoa solicitante (IRPF).

- Pensións e/ou prestacións sociais percibidas.

- Historia Social Única.

- Demandante de emprego, se é o caso.

- Historia Clínica do SERGAS

Pódese revisar o grao de discapacidade?

Si, o grao de discapacidade
pódese revisar.

Pódese facer nestes casos:

Se pasan 2 anos
desde a última resolución.

Se hai un cambio na situación da persoa,
por exemplo:
a súa saúde empeora ou mellora.

Neste caso,
hai que entregar informes médicos
que demostren ese cambio.

Se o grao de discapacidade
ten unha data de caducidade,
pódese revisar nos 3 últimos meses
antes de que caduque.

Que normas regulan este proceso?

Estas son as principais normas
que explican como se valora
o grao de discapacidade:

Real Decreto 888/2022, do 18 de outubro
Explica como se recoñece e valora
o grao de discapacidade.

Orde SSI/1474/2014, do 28 de xullo
Indica como deben ser
os equipos que fan as valoracións
dentro do Instituto de Maiores e Servizos Sociais.

Orde TAS/646/2007, do 9 de marzo
Explica como se organiza e funciona
a Comisión Estatal
que coordina e controla estas valoracións.

Que é a dependencia

e que dereitos ten unha persoa con dependencia?

Que é a dependencia?

Unha persoa está en situación de dependencia
cando necesita axuda doutra persoa
para facer actividades básicas do día a día.

Por exemplo:

Asearse.

Vestirse.

Comer.

Participar na vida da comunidade.

Isto pode deberse á idade,
a unha enfermidade
ou a unha discapacidade.

Que di a lei en España?

En España existe unha lei chamada:

Lei de promoción da autonomía persoal
e atención ás persoas en situación de dependencia
(Lei 39/2006, do 14 de decembro).

Que regula esta lei?

Esta lei:

Establece 3 graos de dependencia,
segundo o apoio que necesita a persoa:

Grau 1: menos apoio.

Grau 2: apoio moderado.

Grau 3: moito apoio.

Recoñece o dereito a recibir axudas e servizos
segundo o grao recoñecido.

Que ten que facer unha persoa para acceder ás axudas?

Para que unha persoa teña dereito ás axudas,
primeiro debe ser valorada pola administración pública.

Esta valoración decide
se a persoa ten dependencia
e de que grao é.

O recoñecemento da situación de dependencia
dá acceso aos seguintes servizos e prestacións.
- Servizos de prevención das situacións de dependencia.
- Servizos de promoción da autonomía persoal.
- Servizo de Teleasistencia.
- Servizo de axuda a domicilio.
- Servizo de centro de día e de noite.
- Servizo de atención residencial.
- Prestación económica vinculada ao servizo.
- Prestación económica para coidados na contorna familiar e apoio a coidadores non profesionais.
- Prestación económica de asistencia persoal.
É importante ter en conta que, en xeral,
todos os servizos e prestacións son incompatibles entre si,
salvo no caso dos servizos de prevención
e promoción da autonomía persoal, o servizo de teleasistencia
e os servizos de axuda a domicilio e atención diúrna

Revisión do grao de dependencia

O grao de dependencia
pódese revisar en certas situacións.

Cando se pode revisar?

Cando a persoa mellora
ou empeora na súa dependencia.

Cando hai un erro
no diagnóstico ou na valoración.

Cando o decide a administración.
Por exemplo, cando a persoa cumpre 18 anos.

Que necesitas para pedir a valoración?

Para pedir a valoración
da situación de dependencia
precisas presentar varios documentos:

O formulario de solicitude.
Pódese conseguir nos Servizos Sociais
ou na páxina web dos Servizos Sociais
da túa comunidade autónoma.

O DNI, NIE ou pasaporte
da persoa que fai a solicitude.

O certificado de empadroamento.
Serve para demostrar que vives alí.

Informes médicos e sociais
que expliquen a situación de dependencia.

Un documento cos ingresos e o patrimonio,
se a túa comunidade o pide.

Un documento que demostre
que tes representación legal,
se é o caso.
Por exemplo, se a persoa ten un curador
ou un guardador de feito.

Onde podes facer a solicitude?

Podes facer a solicitude de 3 maneiras:

1. Presencialmente

Nos Servizos Sociais do teu concello.

Na Consellería de Servizos Sociais
ou departamento similar da túa comunidade.

Nas oficinas de rexistro da administración autonómica.

2. En liña (por internet)

Na sede electrónica da túa comunidade autónoma.
Necesitas certificado dixital ou Cl@ve.

3. Por correo postal

Enviando todos os documentos
á Consellería correspondente
da túa comunidade autónoma.

Entidades de apoio á toma de decisións

As entidades de apoio
á toma de decisións
substitúen ás antigas fundacións tutelares.

Son entidades sen ánimo de lucro,
é dicir, non queren gañar cartos.

A quen apoian?

Apoian a persoas con discapacidade,
sobre todo con discapacidade intelectual
ou do desenvolvemento.

Que fan?

Axudan a estas persoas
a exercer a súa capacidade xurídica.

Isto significa
que apoian para que cada persoa
poida decidir sobre a súa vida
con liberdade e seguridade.

Sempre respectan
a vontade, os desexos
e as preferencias da persoa.

Como dan ese apoio?

As entidades:

Ofrecen apoio e protección.

Defenden os dereitos da persoa.

Axudan a que teña unha vida mellor.

Escoitan e respectan as decisións da persoa.

Acompañan durante todo o seu camiño vital.

Apoian a súa autonomía.

Fomentan a súa inclusión na sociedade.

Entidades de apoio á toma de decisións

Hai entidades que axudan
ás persoas con discapacidade
a tomar decisións importantes.

Estas entidades
substitúen ás antigas fundacións tutelares.

Que fan estas entidades?

Son entidades sen ánimo de lucro,
é dicir, non buscan gañar cartos.

Traballan con persoas con discapacidade,
sobre todo con persoas con discapacidade intelectual
ou do desenvolvemento.

Axúdanas a exercer a súa capacidade xurídica,
respectando sempre a súa vontade,
os seus desexos e preferencias.

Que é a capacidade xurídica?

A capacidade xurídica
é o dereito de cada persoa
a decidir sobre a súa vida
e a ser dona dos seus dereitos
e obrigas.

Isto significa
que ninguén pode decidir por ti
sen o teu permiso.

Como se recoñece esta vontade?

A persoa pode pedir apoio
e deixar claro o que quere
de dúas formas:

A través dun documento notarial.
É un papel legal que se fai diante dun notario.

A través dunha sentenza xudicial.
É unha decisión que toma un xulgado.

Que di a lei sobre isto?

A lei actual chámase Lei 8/2021.

Esta lei cambiou outras leis
para garantir que as persoas con discapacidade
poidan decidir sobre as súas vidas
e teñan apoios axeitados para facelo.

En que che poden axudar estas entidades?

Estas entidades axudan cando ti ou a túa familia necesitades apoio para:

Valorar e tomar decisións sobre a túa vida.

Exercer os teus dereitos e obrigas.

Protexer e defender os teus intereses e os teus dereitos.

A través do Programa de familias
FADEMGA ofrece diferentes tipos de apoios :

- INFORMACIÓN E ORIENTACIÓN
En FADEMGA e en cada unha das nosas entidades federadas,
hai servizos que poden informarche sobre os recursos que existen
para o teu familiar con discapacidade e para outros membros da túa familia.

No caso da Federación,
podes solicitar información por teléfono
chamando ao 981 51 96 50
a través desta páxina web no apartado Contacta,
ou solicitando unha entrevista
co profesional responsable de Apoio a Familias.
Esta entrevista podes solicitala escribindo a familias@fademga.org.

- APOIO EMOCIONAL
Desde FADEMGA Plena inclusión
ofrecemos apoio a través de grupos formados por familiares
que se reúnen para intercambiar experiencias,
axudarse mutuamente e fomentar as relacións entre familias,
por exemplo, o noso grupo de irmás, irmáns e cuñad@s.
Se tes interese en participar podes contactarnos
escribindo a areasocial@fademga.org.

- FORMACIÓN A FAMILIARES
Dende FADEMGA organizamos encontros, charlas e talleres
dirixidos a familiares.
A través das nosas redes sociais
informámosche puntualmente de cada actividade!

- CONCILIACIÓN E RESPIRO
En FADEMGA contamos cun servizo de respiro familiar
para facilitar a conciliación así como para ofrecer aos familiares coidadores
un tempo que poden dedicar a si mesmos.
Se desexas máis información sobre este servizo,
podes escribirnos a familias@fademga.org.

- ÁREA SOCIAL
Na Federación contamos con programas
de atención a persoas con discapacidade intelectual,
cos que procuramos chegar a todas as realidades.
Podes coñecer ditos programas a través desta web,
entrando no apartado de:
Proxectos / Apoio a persoas con discapacidade intelectual.

Centros e programas de apoio
para persoas maiores de 18 anos
con discapacidade intelectual

Hai centros e servizos
para persoas con discapacidade intelectual
que xa teñen 18 anos ou máis.

Estes centros teñen horario de día,
é dicir, están abertos polas mañás
e pola tarde.

Neles fan actividades para:

Mellorar a súa vida diaria.

Aprender cousas novas.

Estar acompañadas.

Tipos de centros
1. Centros ocupacionais

Estes centros son para persoas
que teñen moitas dificultades
para atopar un traballo.

Neles aprenden a:

Facer tarefas profesionais.

Relacionarse con outras persoas.

Mellorar a súa vida diaria.

Hai diferentes áreas:

Área de ocupación:
para facer actividades como se estivesen nun traballo.

Área de habilidades persoais e sociais:
para aprender a coidarse e tratar coa xente.

Área de inserción laboral:
para prepararse para traballar
nunha empresa ordinaria ou protexida.

2. Centros de día

Estes centros son para persoas
que precisan moito apoio.

Aquí axúdanas a:

Usar as súas capacidades ao máximo.

Evitar que perdan habilidades
co paso do tempo.

Ter unha vida máis activa e saudable.

Programas de Cidadanía Activa

Tamén hai programas
para mellorar a autonomía das persoas,
é dicir, para que poidan decidir
e facer cousas pola súa conta.

Nestes programas trabállase para:

Mellorar a súa calidade de vida.

Aumentar a súa participación na sociedade.

Axudalas a coñecer e defender os seus dereitos.

Algunhas actividades destes programas son:

Grupos de autoxestores
(persoas con discapacidade que se organizan para opinar e decidir).

Encontros con outras persoas con discapacidade.

Obradoiros de saúde e benestar.

Actividades de lecer e tempo libre.

Despois da educación obrigatoria,
o voso fillo ou filla pode continuar formándose
para conseguir habilidades e competencias laborais.
Se non ten o título da ESO pode acceder a:
- Educación de persoas adultas.
- Programas formativos profesionais.
- Programas de orientación, formación e inserción laboral
que realizan asociacións e entidades privadas.
- Cursos sobre temas variados
para obter cualificacións e certificados profesionais
de Nivel I que realizan distintas entidades e empresas.
Se ten o título da ESO pode acceder a:
- Programas formativos profesionais de Grao Medio.
Hai un 5% de prazas reservadas a alumnado con discapacidade.
Bacharelato.
Tamén pode acceder a:
- Programas universitarios
de formación para o emprego
de mozos con discapacidade intelectual,
do desenvolvemento e/o do espectro do autismo.
- Cursos de cualificación profesional
que ofrecen distintas entidades e empresas
(certificados de profesionalidade).

A etapa infantil vai desde os 0 ata os 14 anos.
Salvo que a derivación sexa realizada dende o hospital no nacemento
é o pediatra quen fai a valoración inicial
e se o cre necesario, pode derivar ao teu fillo ou filla a algún ou varios
dos seguintes servizos:
-Neuropediatría:
É a especialidade médica que estuda e trata
os problemas do sistema nervioso durante o seu desenvolvemento:
a estrutura, función e desenvolvemento dos sistemas nerviosos
centrais e neuromuscular.
As causas máis frecuentes de consulta son: epilepsia,
problemas de aprendizaxe, alteracións de conduta,
dores de cabeza ou sospeita de discapacidade.

- Servizo de Atención temperá:
É un servizo destinado á prevención,
a detección precoz, o diagnóstico
e a atención das alteracións do desenvolvemento
dos nenos e nenas entre 0 e 42 meses
ou os maiores desta idade que non estean escolarizados.
O seu obxectivo é potenciar as capacidades
para evitar ou minimizar a posible discapacidade,
promover o correcto desenvolvemento
e fomentar a autonomía persoal.
Pode derivar a este servizo o pediatra de atención primaria,
un médico especialista do Servizo Cántabro de Saúde,
un profesional dos servizos sociais (p.e.: traballador social)
ou de servizos educativos (p.e.: orientador).

- Servizo de Saúde Mental Infanto Xuvenil:
Están compostos por equipos multidisciplinares,
con profesionais de diferentes áreas: medicina, psicoloxía,
enfermería ou traballo social.
Desenvolven actuacións ambulatorias (consultas)
e hospitalarias (ingresos).
Atenden a nenos e adolescentes
con dificultades ou problemas psíquicos
(p.e.: alteracións de comportamento graves)

Que son as necesidades educativas especiais?

As necesidades educativas especiais
son axudas que algunhas nenas e nenos precisan
para poder aprender
igual ca o resto do alumnado.

Estas axudas chámanse tamén apoios ou recursos.

Cando se detectan?

Moitas veces, estas necesidades aparecen
cando a nena ou o neno
comeza a ir á escola.

Tamén se poden detectar nos primeiros cursos.

Que pasa se o centro escolar detecta estas necesidades?

Se o centro escolar cre
que a vosa filla ou fillo
ten necesidades educativas especiais,
chamarán á familia.

Entón, o equipo de orientación
fará unha valoración psicopedagóxica.

Esta valoración serve para coñecer
como aprende a nena ou o neno
e que axuda precisa.

Con esta información
tomaranse decisións importantes
sobre como apoiar mellor á vosa filla ou fillo.

Un bo futuro constrúese entre todas e todos

As familias con persoas
con discapacidade intelectual
ou do desenvolvemento
son iguais que outras familias.

Pero ás veces teñen máis dificultades
porque a persoa con discapacidade
necesita máis axuda e máis recursos.

É normal sentir medo ou dúbidas

Cada familia vive situacións diferentes.
Ás veces é difícil adaptarse a elas.

Se vos pasa isto,
podedes pedir apoio.

Por exemplo,
podedes falar dos vosos sentimentos:

Medos.

Dúbidas.

Alegrías.

Experiencias.

Plena inclusión ten grupos de apoio emocional.
Estes grupos son para:

Nais e pais.

Irmás e irmáns.

Avós e avoas.

Pensar no futuro

É importante pensar no futuro.
E facelo entre toda a familia.

Así podedes planificar mellor.

O futuro constrúese desde o presente.

Ter un proxecto de vida

Todas as persoas teñen dereito
a ter un proxecto de vida.

Un proxecto de vida
é o que cada persoa soña ou quere facer.

Cada persoa é diferente
e ten as súas metas,
as súas capacidades
e as súas necesidades.

Todas as persoas da familia
teñen que poder pensar
no seu propio proxecto de vida.

É importante visitar distintos centros.
Cando visitedes os centros podedes fixarvos en:
- O compromiso do centro coa diversidade do alumnado.
- Que proxecto educativo ten.
- O número de alumnado.
- Se realizan actividades de participación na comunidade.
- Se está preto do voso domicilio, se está ben comunicado
ou hai diferentes opcións de transporte público.
- O persoal co que conta: profesores,
profesores de apoio ou especialistas
(Pedagoxía terapéutica ou Audición e Linguaxe),
número de orientadores etc.
- As experiencias anteriores que tiveron
con alumnos/as con NEE.
- Se traballan a sensibilización cara ao alumnado
con necesidades diferentes e cara ás súas familias,
a tolerancia e o respecto cara aos demais.
- Que tipo de xornada teñen: continua ou partida.
- Se hai transporte adaptado ou comedor.
- Se as instalacións son accesibles
e están adaptadas a nivel físico e cognitivo.
- Se o voso fillo ou filla pode participar
nas actividades extraescolares
e se contará con apoio para facelo.
- Como podedes asociarvos
á Asociación de Nais e Pais (AMPA),
que tipo de actividades organiza,
que apoios podedes recibir etc.

Tamén podedes preguntar a outras familias
de persoas con discapacidado informarvos en:
A Consellería de Educación.
O Equipo de Atención Temperá.
Os Servizos de orientación educativa.
Escolas infantís.

Podedes solicitar praza para o voso fillo ou filla
no centro que elixades,
dentro da modalidade educativa
que se reflicta no ditame da escolarización.
Se ten necesidades educativas especiais
é a comisión de escolarización
a que determina o centro,
tendo en cuenta os apoios que require,
o número de alumnado con necesidades educativas matriculado
e outras circunstancias.

Planificar é construír o futuro é imaxinar e visibilizar
como nos gustaría que fose nosa vida
e organizar os pasos que daremos para conseguilo.
Planificar :
- Axuda a prepararnos emocionalmente
para os cambios do futuro
e achéganos seguridade e confianza.
- Reduce o estrés da familia
e axuda a vivir mellor o presente.
- Facilita descubrir apoios e oportunidades
(que papel poden ter as persoas
que viven preto, que servizos
e apoios existen nas
organizacións etc.)/ etc.).
- Fai prever os pasos que podemos
dar para construír o futuro que
desexamos para a persoa
con discapacidade
e para o resto da familia.

Planificar en familia implica:
- Acordar xuntos como queremos que sexa a nosa vida,
como imos apoiar ao noso familiar con discapacidade
e cal vai ser o noso papel e o doutros familiares.
- Dedicar tempo a falar sobre os desexos
de todos os membros da familia,
con especial sensibilidade cara á persoa con discapacidade.

Consellos para planificar o futuro en familia:
- Busca información sobre recursos
ou servizos dispoñibles na túa comunidade autónoma.
Podes falar connosco,
coa traballadora social do teu centro de saúde,
concello ou asociación
ou falar con outras familias
que pasasen por unha situación similar á vosa.

- Non deixes de lado o teu propio futuro, necesidades,
expectativas e metas persoais.
Busca tempo para ti, para coidarte, gozar e descansar.
Facelo axudarache a reactivarche e sentirche mellor.
- Podes contar con apoio de servizos de conciliación
ou compartir experiencias e apoio doutros familiares
(pais, nais, irmáns e irmás, avós e avoas…).
- Tes un papel protagonista
no desenvolvemento das capacidades do teu fillo ou filla.
Anímalle e apóialle para que tome decisións,
por pequenas que sexan,
e faille partícipe dos plans familiares.
- Comparte as responsabilidades e as tarefas familiares
porque a sobrecarga non é unha boa aliada.

Podes compartir os teus sentimentos, inquietudes
e desexos con outras persoas.

É importante que coñezades o plan de apoios do voso fillo ou filla.
-O profesorado
adapta
o seu contido
ás necesidades de
cada estudante?

-Prímase
a comprensión
do alumnado
a través de
diferentes modos
de comprensión?
- Hai
un compromiso
co ritmo
de avance
de cada estudante?

-Facilítase
a relación
e colaboración
entre nenos
e nenas?

Se non participastes na elaboración do plan,
podedes consultarlle ao orientador ou orientadora do centro por el.

Tedes dereito a:
- Coñecer as horas específicas de apoio que ten.
- Estar informado sobre o seguimento do titor/a e
dos especialistas (p.e.: PT e Ao)/Ao).
- Saber se vai saír da aula para recibir apoio.
- Coñecer como van avaliar o seu progreso.
- Que vos expliquen como pode participar a vosa familia
para reforzar os apoios da escola.
Etc.

É necesario ter recoñecida a situación de dependencia.
Se o voso fillo ou filla non ten recoñecida
a situación de dependencia podedes solicitala.
Se ten recoñecida a dependencia,
dependendo do servizo ao que se queira acceder,
é necesario realizar unha revisión do PIA
(Programa Individual de Atención á Dependencia)
a través dos Servizos Sociais.
É recomendable facelo con suficiente antelación
para poder acceder á praza cando chegue o momento.
Este trámite tarda máis de 6 meses.
Se non obtén praza pública no centro e servizo desexado,
podedes optar por unha praza privada
solicitando unha Prestación Vinculada ao Servizo (PVS).
Este prestación financia os gastos do servizo elixido
e varía en función do grao de discapacidade.
A PVS débese entregar no centro ao que asiste.

A modalidade educativa determínase no ditame de escolarización
que é un documento oficial con carácter xurídico que:
- Certifica que un neno ou nena presenta NEE.
- Especifica cales son esas NEE.
- Ditamina cales son os recursos humanos
e materiais extraordinarios que necesita.
- Propón á administración educativa
a modalidade de escolarización máis adecuada.

O ditame de escolarización é o conxunto de dous informes:
Un Informe Técnico elaborado por un orientador ou orientadora
que avalía as necesidades educativas do alumno
e propón onde debe ser escolarizado
e que recursos vai necesitar.
Un informe de inspección educativa
facendo a proposta concreta de escolarización.
O ditame de escolarización
é competencia dos orientadores.
O informe de avaliación psicopedagóxica
e o ditame de escolarización son dous documentos diferentes.

O informe de avaliación psicopedagóxica
é o informe que recolle e analiza
toda a información relevante do neno ou nena:
a súa historia persoal e escolar, os seus datos médicos,
información do contexto familiar e escolar,
o proceso de diagnóstico clínico, se se realizou;
e explica o procedemento para determinar
as necesidades educativas dun alumno.
Se non estades #de acordo con o ditame de escolarización,
podedes presentar un recurso
no prazo dun mes desde a recepción da resolución.
Lembrade que tedes dereito a:
- Acudir ás entrevistas.
- Preguntar ao orientador ou orientadora
que apoios ten,
- que currículo vai seguir o voso fillo ou filla,
- ou que vantaxes e inconvenientes
teñen as opcións que vos expón.
- Achegar información que sexa útil para a súa escolarización.
- Asinar o informe técnico.
Solicitar unha copia do informe técnico
e do ditame de escolarización.
- Solicitar a súa revisión no centro
cando o creades necesario.
- Achegar datos sobre o voso fillo ou filla: sobre o seu desenvolvemento,
intereses, comunicación, contorna, apoios, relaciones etc.

Unha vez presentada a solicitude,
un profesional sociosanitario con formación específica na aplicación
do Baremo de Valoración da Situación de Dependencia (BVD),
realizará a valoración no voso domicilio
e terá en conta a saúde do teu fillo ou filla, a contorna no que vive
e as axudas técnicas, órtesis (férula, corpiño, persoal etc.)/ etc.)
e prótese (de cadeira, de xeonllo, dental etc.)/ etc.) prescritas.
No momento da valoración pódense achegar
informes de saúde de especialistas e de atención primaria.
Tamén se poden achegar informes sociais ou doutros profesionais.
Nun prazo máximo de 6 meses
recibiredes unha carta coa resolución da situación de dependencia
e o Programa Individual de Atención (PIA).
O PIA é un documento que indica os recursos,
servizos ou prestacións económicas asignadas.

A necesidade dos apoios (persoais e materiais)
determínase no informe psicopedagóxico.
Os apoios máis habituais son:
- Adaptacións de acceso ao currículo educativo.
- Adaptacións curriculares significativas e non significativas.
- Flexibilización da duración da etapa.
- Programas específicos de reforzo e/o acompañamento.
- Axudas técnicas.
- Apoio especializado de pedagoxía terapéutica.
- Apoio especializado de audición e linguaxe.
- Apoio especializado dun técnico en interpretación
de linguaxe de signos (TILSE).
- Apoio especializado dun técnico sociosanitario.
- Fisioterapia.
No caso do apoio especializado en fisioterapia
e do técnico sociosanitario
é necesario unha avaliación psicopedagóxica
que indique a necesidade do recurso persoal específico.
E é o centro educativo o que realiza a petición
á Consellería de Educación.

• Información e asesoramento.
Informan sobre temas relacionados
coas medidas de apoio,
como prestar eses apoios
e os servizos que ofrecen.
• Servizos de apoio para o exercicio
da capacidade xurídica.
Asesoramento e apoio legal,
como apoio para administrar
os bens, rendas e patrimonios,
ou a comparecencia #ante os xulgados.
• Apoio persoal continuado.
En temas de saúde, relacións sociais,
comunicación familiar, trámites, compras,
coordinación con profesionais
dos centros ou recursos
nos que vive e participa a persoa.
• Xestión e administración económica e financeira
do patrimonio de cada persoa apoiada.
Inventarios e rendicións de contas,
declaracións anuais, pensións,
renda e xestión de seguros privados.
• Servizo de planificación
da transición do apoio.
Comprométense coa persoa con discapacidade,
para que cando a súa familia
ou os seus apoios naturais falten,
conte cos apoios que necesite.
• Voluntariado.
Promove a participación de persoas voluntarias
que cren un vínculo activo e duradeiro
no tempo coa persoa con discapacidade.

En ocasións a discapacidade detéctase
desde o nacemento, como, por exemplo,
no caso da Síndrome de Down ou a parálise cerebral.
Nestes casos desde o hospital
derivaranvos ao Servizo de Atención Temperá
e ao profesional médico especialista correspondente,
xeralmente o/a neuropediatra.
Con todo, en moitas ocasións
a discapacidade intelectual ou do desenvolvemento,
non se detecta ata o período preescolar ou escolar.
Se detectas un síntoma de alerta
no desenvolvemento do teu fillo ou filla,
acode ao seu pediatra se é menor de 14 anos,
ou ao seu médico de familia se ten máis de 14 anos.
O pediatra ou médico de atención primaria (ou de familia),
derivará ao teu fillo ou filla á consulta médica especialista
para realizar o diagnóstico (p.e.: neuropediatra, neuroloxía, …).

A calidade de vida das persoas adultas
está moi relacionada co emprego
e o desenvolvemento de competencias profesionais,
e coa participación social.
O emprego ademais de ser un dereito,
é un medio para conseguir
unha imaxe máis positiva e útil dun mesmo,
recoñecemento social, optimizar o tempo,
pertencer a un grupo social,
independencia económica e inclusión social.
Por iso é importante que haxa emprego
nunhas condicións
que permitan a autonomía
e a independencia
das persoas con discapacidade.

Cada nena e cada neno
evoluciona dun xeito distinto

Non sabemos como vai cambiar
cada persoa co paso do tempo.

Tampouco podemos saber de inicio
que apoios vai necesitar.

Os profesionais acompañan no camiño

As profesionais e os profesionais especializados
van dando consellos en cada momento.

Axudan á familia
e á persoa con discapacidade
a tomar decisións paso a paso.

É importante vivir o presente

Vive o día a día.

Goza da túa filla ou do teu fillo.

Colabora coas persoas que lle dan apoio.

As persoas con discapacidade intelectual

poden levar unha vida independente

Pero necesitan apoio.

Cada persoa precisa un nivel diferente de apoio.

Exemplos de tipos de apoio

Apoio puntual para facer unha xestión.

Apoio para atopar ou manter un traballo.

Apoio constante en todos os aspectos da vida.

Se hai grandes necesidades de apoio

Algunhas persoas teñen máis dificultades.
Por exemplo, se teñen:

Discapacidade intelectual con moito apoio.

Discapacidade múltiple.

Estas persoas poden necesitar axuda diaria
en aspectos como:

Moverse (mobilidade).

Coidarse (asearse, vestirse, comer).

Comunicarse.

Cada persoa é diferente.
O apoio debe adaptarse ao que necesita
en cada momento da súa vida.

Consultar a otras personas que le conocen bien
(familiares, profesionales, amigos y personas cercanas).
Buscar información sobre las opciones
que existen o conocéis en vuestro pueblo o ciudad.
Tener en cuenta los medios de transporte disponibles
y valorar sus posibilidades de uso.
Desde el centro en el que vuestro familiar ha estado escolarizado,
pueden facilitaros información sobre las diferentes opciones educativas,
laborales, ocupacionales, asistenciales, etc.
También podéis preguntar en nuestra federación
o incluso podéis hablar con otras familias de personas con discapacidad.
En función de las necesidades de vuestro hijo o hija
existen diferentes posibilidades.

O primeiro que debes saber
é que xa estás facendo o correcto
porque buscar información é un bo comezo.

A discapacidade intelectual diagnostícase
cando se cumpren 3 criterios:

1. Ter un funcionamento intelectual inferior a 70. ,
Esto mídese con diferentes probas de intelixencia.

2. Ter limitacións en tarefas diarias,
como por exemplo na linguaxe, na mobilidade, no aprendizaxe,
no autocoidado...
estas limitacións tamén se miden con diferentes probas.

3. Que o anterior se produza antes dos 18 anos de vida.

Se pensas que un familiar pode ter unha discapacidade intelectual,
fala co seu pediatra ou médico para que lle realice unha avaliación.

Canto máis cedo se detecten os síntomas,
máis posibilidades ten o noso familiar
de contar cos apoios adecuados
para ter unha boa inclusión familiar, educativa e social.

Tamén debes saber que este diagnóstico
non é unha etiqueta á que haxa que ter medo,
é unha ferramenta que nos vai a axudar
a elixir os mellores apoios e estratexias
para o teu familiar.

Se precisas máis información,
podes chamarnos ao 981 51 96 50
ou escribirnos a fademga@fademga.org

Despois da valoración médica
daranvos un informe coa diagnose.
Se a diagnose implica discapacidade
podedes solicitar o certificado de discapacidade.
Poñer un nome ao que lle pasa ao teu fillo ou filla
é un paso adiante,
imaxina o diagnóstico como unha chave
a diferentes solucións.
Ao principio recibirás moita información,
tenta tomalo con calma.
Pregunta todo o que precises,
tanto aos profesionais
como a outros familiares con fillos con discapacidade.
Ten presente que non todos os casos son iguais,
mesmo coa mesmoa diagnose
o desenvolvemento pode variar, tenta non pensar en límites.

Seguramente agora te enfrontes a moitas emocións:
medo, incerteza… que son completamente normais.
Para manexalas podes:
- Apoiarte na familia e en seres queridos.
- Quedar con persoas que che fagan sentir ben.
- Facer cousas que che gusten.
- Buscar consello noutras familias.
- Buscar información e asesoramento profesional.
- Na nosa federación podemos orientarte sobre os primeiros pasos a dar.
- Podes pedir cita co traballador social, hospital ou centro de saúde.
- Familiarizarte coa papelada (podes ter unha caixa, arquivador ou cartafol
onde gardar todos os informes)

Aos poucos descubrirás
que hai moitos recursos ao teu alcance
para mellorar a vosa calidade de vida familiar.

- Prestan apoios ás persoas
con discapacidade intelectual ou do desenvolvemento
maiores de idade
no exercicio da súa capacidade xurídica.

- Responden as demandas
de cada persoa con discapacidade
exercendo a figura de apoio
na toma de decisións
que se lles asigne.
Poden ser medidas xurídicas
ou voluntarias de apoio.

- Acompañan á persoa con discapacidade
no seu proxecto de vida,
de maneira personalizada
e segundo a súa vontade, desexos e preferencias.

- Orientan e asesoran ás familias
e redes de apoio
das persoas con discapacidade.

O grao de dependencia pode ser Grao I, Grao II ou Grao III.
- Dependencia moderada (Grao I):
Necesidade de apoio intermitente ou limitado.
Se a persoa necesita apoio polo menos unha vez ao día para realizar certas actividades básicas da vida diaria:
asearse, comer, ir a cómpraa etc.
- Dependencia severa (Grao II):
Necesidade de apoio intermitente extenso.
Se a persoa necesita axuda dúas ou tres veces ao día
para realizar varias actividades básicas da vida diaria,
pero non necesita o apoio permanente doutra persoa.
- Gran dependencia (Grao III)
Necesidades de apoio xeneralizado.
Se a persoa necesita axuda varias veces ao día ou
cando teña unha perda total de autonomía física,
mental, intelectual ou sensorial e
necesita o apoio indispensable e continuo doutra persoa.

O emprego e as persoas con discapacidade intelectual

Ter un emprego
é moi importante para todas as persoas.

No caso das persoas con discapacidade intelectual,
o emprego axuda a sentirse incluídas
na sociedade.

Tamén permite gañar cartos
e tomar decisións sobre a propia vida.

Que apoios existen?

As federacións e entidades sociais
ofrecen distintas opcións
para apoiar ás persoas
na busca de emprego.

Imos velas:

1. Itinerarios personalizados

e emprego con apoio

Son plans feitos para cada persoa.

Axudan a buscar traballo
e tamén a mantelo.

Acompañan á persoa no proceso.

Por exemplo:
preparar entrevistas,
falar coas empresas
ou aprender as tarefas do posto.

2. Emprego público

É traballar nun concello,
nun ministerio ou noutra administración.

Hai unha norma que di
que 2 de cada 100 prazas
deben ser para persoas
con discapacidade intelectual.

Para que sexa máis fácil participar,
as federacións colaboran
coa administración pública.

Así, os temarios e os exames
están en lectura fácil.

3. Emprego personalizado

Está pensado para persoas
que necesitan máis apoio.

O emprego personalizado busca
os talentos e gustos da persoa.

Despois fálase con empresas
para crear postos de traballo
adaptados a esas capacidades.

4. Centros especiais de emprego

Son lugares onde traballan
sobre todo persoas con discapacidade.

Son espazos protexidos e con soldo.

As persoas traballan con apoio
e nun entorno adaptado.

O obxectivo é que, pouco a pouco,
poidan traballar no mercado ordinario.

Todas estas opcións
queren facer posible
que as persoas con discapacidade intelectual
traballen e vivan con máis autonomía.

En cada etapa: infancia, mocidade e vellez,
e dependendo das capacidades e necesidades
do voso fillo ou filla
existen diferentes opcións e aspectos a ter en conta
A educación é un servizo comunitario esencial,
que debe garantir a igualdade de oportunidades
e avanzar na loita contra a discriminación e a desigualdade.
A educación inclusiva é un dereito
recolleito no artigo 24 da Convención
sobre os Dereitos das Persoas con Discapacidade
e no Obxectivo 4 dos Obxectivos de Desenvolvemento Sostible.
Todos os nenos e nenas con discapacidade
TEÑEN DEREITO a asistir e a aprender en aulas ordinarias,
xunto a nenos e nenas que non teñen discapacidade.
Tamén teñen dereito a recibir
todos os apoios que necesiten na escola
e a que se realicen as adaptacións necesarias para a súa aprendizaxe.
O noso sistema educativo
debe dispoñer dos medios necesarios
para que todo o alumnado
alcance o máximo desenvolvemento persoal,
intelectual, social e emocional:
recursos persoais, materiais, metodolóxicos etc.
Actualmente o noso sistema educativo contempla
a escolarización do alumnado
con necesidades educativas especiais
nas diferentes etapas educativas
en centros ordinarios e en centros de educación especial.
Para iso, contan con medidas organizativas e curriculares,
e programas e servizos específicos
(reforzo, adaptación curricular, aulas de educación especial,
Centros de Recursos para a Educación Especial (CRE) etc.)/ etc.).

As entidades de apoio

á toma de decisións

Estas entidades substitúen
ás antigas fundacións tutelares.

Son entidades sen ánimo de lucro.
Quere dicir que non buscan gañar cartos.

Axudan ás persoas con discapacidade,
sobre todo se teñen discapacidade intelectual
ou do desenvolvemento.

Acompáñanas para que poidan decidir
sobre a súa vida
e exercer os seus dereitos.

Que é a capacidade xurídica?

A capacidade xurídica
é o dereito que ten unha persoa
a tomar decisións por si mesma
e a ter dereitos e obrigas.

Ninguén pode decidir por ela,
agás que ela mesma pida axuda.

Estas decisións poden apoiarse
dunha destas dúas formas:

Cun documento notarial.

Cunha sentenza dun xuíz.

Agora mesmo, a lei que regula isto
é a Lei 8/2021.

Esta lei cambiou outras leis
para protexer mellor
ás persoas con discapacidade.

Cal é a misión destas entidades?

A súa misión é axudar
ás persoas con discapacidade
a vivir mellor e con máis liberdade.

Como o fan?

Dándolles apoio.

Escoitando o que queren.

Acompañándoas no seu día a día.

Defendendo os seus dereitos.

Axudando a que participen máis
na vida da súa comunidade.

Cando actúan?

Estas entidades actúan
cando a persoa ou a súa familia o pide.

As persoas poden necesitar axuda para:

Tomar decisións importantes.

Saber cales son os seus dereitos.

Defender os seus intereses.

Que fan estas entidades?

Axudan a persoas adultas
con discapacidade intelectual ou do desenvolvemento
a exercer os seus dereitos.

Ofrecen diferentes tipos de apoio.
Por exemplo: apoio legal, económico ou persoal.

Acompañan á persoa
segundo os seus gustos e necesidades.

Asesoran tamén á familia
e ás persoas da súa contorna.

Que servizos ofrecen?

Estas entidades poden facer moitas cousas.
Por exemplo:

1. Información e asesoramento

Explican cales son os apoios que existen.

Informan sobre os servizos dispoñibles.

2. Apoio legal

Axudan con trámites xudiciais.

Apoian a xestionar cartos, bens ou alugueiros.

3. Apoio persoal

Axudan en temas de saúde,
papeis, compras ou relacións sociais.

Falan con profesionais dos centros
onde vive ou participa a persoa.

4. Xestión económica

Fan contas sobre o que ten a persoa.

Axudan a facer a declaración da renda
e outros trámites.

5. Planificación do futuro

Preparan apoios a longo prazo
para cando a familia xa non poida estar.

6. Voluntariado

Buscan persoas voluntarias
que acompañen á persoa con discapacidade
e creen un vínculo duradeiro.

Estas entidades poñen no centro
á persoa con discapacidade.

Axúdanlle a tomar decisións
e a vivir con máis autonomía.

Existen centros ordinarios e centros de educación especial.
De forma xeral proponse a escolarización en centro ordinario
cando as necesidades educativas especiais do voso fillo ou filla
poden ser atendidas cos recursos dos centros ordinarios.
A escolarización pode ser:
- En centro ordinario.
- En centro de educación especial.
- Combinada.

- Escolarización en centro ordinario:
O alumnado con NEE está incluído na aula ordinaria
ou nunha aula de educación especial
nalgunha das seguintes opcións:
A tempo completo na aula ordinaria.
En tempos variables na aula ordinaria.
Nunha aula especifica de educación especial a tempo completo
- Escolarización en Centros de Educación Especial:
Son centros nos que se escolariza
exclusivamente alumnado con NEE asociadas a discapacidade.
Proporcionan servizos, recursos e medidas
non xeneralizables no sistema educativo ordinario
(p.e.: fisioterapia, logopedia, actividades adaptadas etc.)/ etc.).
- Escolarización combinada:
Combina a escolarización entre un centro ordinario
e un centro ou aula de educación especial,
alternando actividades nun e outro centro.
É unha modalidade de escolarización temporal e revisable

Quen fai a valoración a partir dos 14 anos?

Desde os 14 anos
a valoración faise
no centro de saúde.

Faina o médico ou médica de familia.

Se o considera necesario,
pode derivar a outros servizos especializados.

A que servizos pode derivar?

O médico ou médica pode derivar
a un ou varios destes servizos:

Servizo de Saúde Mental Infanto Xuvenil

Servizo de Saúde Mental

Depende da idade da persoa:

Se ten menos de 18 anos,
atenderana no
Servizo de Saúde Mental Infanto Xuvenil
e tamén en Neuroloxía.

Se ten máis de 18 anos,
atenderana no
Servizo de Saúde Mental.

Como son estes servizos?

Os servizos de saúde mental
teñen equipos de profesionais
de diferentes áreas:

Medicina.

Psicoloxía.

Enfermería.

Traballo social.

Ofrecen unha atención completa
ás persoas con problemas de saúde mental.

Que é o servizo de Neuroloxía?

A neuroloxía é unha especialidade médica.

Estuda e trata o sistema nervioso
e os músculos.

Por exemplo:

O cerebro.

A médula espiñal.

Os nervios.

Os músculos.

Por que ir ao servizo de Neuroloxía?

As razóns máis habituais son:

Ter epilepsia.

Ter problemas para pensar ou lembrar.

Ter condutas diferentes ou difíciles.

Sospeitar dunha discapacidade.